Części mowy:  

1. Rzeczownik
Rzeczownik to odmienna część mowy, która odpowiada na pytania kto? co?
Nazywa:
- osoby: uczeń, Kasia, mama,
- zwierzęta: pies, żyrafa, Azor,
- rzeczy: książka, lektura, plecak,
- rośliny: tulipan, drzewo,
- miejsca: księgarnia, szkoła,
- zjawiska: deszcz, wiatr, grad,
- pojęcia: młodość, starość,
- czynności: pisanie, mówienie, spanie.
                 Rzeczowniki odmieniają się przez:
- liczby- pojedynczą i mnogą,
- przypadki:
przypadki2
Aby zapamiętać kolejność przypadków, warto nauczyć się zdania:
Mam
Dom
Cały
Biały
Nad
Morzem
Wspaniałym
Każdy rzeczownik ma przypisany rodzaj:
- męski: (ten) stół, człowiek, pies,
- żeński: (ta) mama, pani, ławka,
- nijaki: (to) dziecko, okno, morze.
Wyróżniamy nastepujące kategorie rzeczowników:
- własne ( Azor, Bałtyk, Ania) i pospolite ( pies, morze, dziewczynka),
- żywotne ( uczeń, mama) i niezywotne ( półka, samochód),
- osobowe ( pani, tata)  i nieosobowe ( kot, szkoła).
W zdaniu rzeczownik pełni funkcję podmiotu, dopełnienia lub przydawki.

2. Czasownik
Czasownik to odmienna część mowy, która nazywa czynności lub stany. Odpowiada na pytania: co robi? co się z nim dzieje?
Odmienia się przez:
- liczby - pojedynczą i mnogą
- osoby-ja, ty, on, ona, ono, my, wy, oni, one
- rodzaje- męski, żeński i nijaki, męskoosobowy i niemęskoosobowy
- czasy ( tylko w trybie oznajmującym) - teraźniejszy, przeszły i przyszły
- tryby - oznajmujący (pisała) , rozkazujący (pisz)  i przypuszczający (pisałaby)
Wyróżniamy także:
- strony - czynną ( czyta) i bierną ( jest czytana)
- aspekty - dokonany ( namalować, przyszedł ) i niedokonany (malować, szedł)

czasowniki

Wyróżniamy formy czasownika:
- osobowe: piszę (ja), mówili (oni), zbiła (ona)
- nieosobowe: pisać, mówić, zbić (bezokoliczniki), pisano, mówiono, zbito ( formy zakończone na no-, to-).
Przeczenie "nie" piszemy z czasownikami oddzielnie, np. nie idę, nie lubię.
W zdaniu czasownik pełni funkcję orzeczenia.
3. Przymiotnik

Przymiotnik to odmienna część mowy. Nazywa cechy i właściwości rzeczowników. Odpowiada na pytania: jaki? jaka? jakie? który? która? które? czyj? czyja? czyje?, np.
wesoły chłopak, ciekawa książka, kolorowa sukienka,  ciepły dzień.
Przymiotniki odmieniają się przez:
- przypadki
- liczby - pojedynczą i mnogą
- rodzaje - męski(wysoki), żeński(wysoka), nijaki(wysoka), męskoosobowy(wysocy) i niemęskoosobowy(wysokie).
Przymiotniki stopniują się:
stopniowanie
Przymiotniki pochodzące od rzeczowników (np. bawełniany, szklany itp.) nie tworzą stopnia wyższego i najwyższego.
Warto zapamiętać, że "nie" piszemy razem z przymiotnikami w stopniu równym, natomiast oddzielnie z przymiotnikami w stopniu wyższym i najwyższym, np. nieładny, nie ładniejszy, nie najładniejszy.
W zdaniu przymiotnik pełni funkcję przydawki.
4. Przysłówek
Przysłówki to nieodmienne cześci mowy, które odpowiadają na pytania: jak?gdzie?kiedy? Określają sposób, miejsce i czas wykonywanej czynności, np.
piszę starannie (jak?), przyjdę jutro (kiedy?), mieszkam daleko (gdzie?).
Podobnie jak przymiotniki podlegają stopniowaniu:
stopniowanie2
Warto zapamiętać, że "nie" piszemy razem z przysłówkami w stopniu równym, natomiast oddzielnie z przysłówkami w stopniu wyższym i najwyższym, np. nieładnie, nie ładniej, nie najładniej. Zasada ta dotyczy przysłówków, które pochodzą od przymiotników.
Jeśli przysłówki nie pochodzą od przymiotników, przeczenie "nie" piszemy oddzielnie, np. nie bardzo, nie zawsze, nie dziś, nie jutro, nie teraz.
W zdaniu przysłówek pełni funkcję okolicznika.
5. Liczebnik
Liczebniki nazywają liczbę lub kolejność. Odpowiadają na pytania ile? który z kolei?
Wyróżniamy liczebniki:
- główne:  pięć, sto (ile?)
- porządkowe: piąty, setny (który z kolei?)
- ułamkowe: jedna czwarta, pół
- nieokreślone: kilku, kilkaset, kilkanaście
- zbiorowe: sześcioro, siedmioro, trzynaściorga
Liczebniki zbiorowe odnoszą się do:
a) istot różnej płci np.: dwoje ludzi siedziało na ławce,
b) dzieci i zwierząt, np. troje dzieci
c) przedmiotów używanych tylko w liczbie mnogiej, np. dwoje skrzypiec
Liczebniki mają zróżnicowaną odmianę. Większość z nich odmienia się przez przypadki:
Odmiana liczebnika zbiorowego:
M. pięcioro dzieci
D. pięciorga dzieci
C. pięciorgu dzieciom
B. pięcioro dzieci
N. pięciorgiem dzieci
Ms. pięciorgu dzieciach
Odmiana liczebnika porządkowego:
M. pierwsza klasa
D. pierwszej klasy
C. pierwszej klasie
B. pierwszą klasę
N. pierwszą klasą
Ms.pierwszej klasie
W. pierwsza klaso!
6. Przyimek
Przyimki to nieodmienne i niesamodzielne części mowy. Pomagają uporządkować opisywaną przestrzeń, umiejscowić przedmioty.

przyimki

Wraz z rzeczownikami przyimki tworzą wyrażenia przyimkowe, np. na stole, obok domu, na przykład, w szkole.
Wyróżniamy przyimki:
- proste, np. z, nad, przed,
- złożone, które składają się z kilku przyimków prostych, np. z+nad=znad, z+przed=sprzed, po+przez+poprzez, z+po+między=spomiędzy.
7. Spójnik
Spójniki to nieodmienne i niesamodzielne części mowy, które łączą wyrazy i zdania, np. aby, ale, bo, bowiem, chociaż, choć, gdy, jednak, jeśli, jeżeli, lecz, natomiast, ponieważ, żeby, toteż, a, i, oraz,  albo, bądź, czy, lub, ani, ni, aczkolwiek, ale, jednak, lecz, natomiast, zaś, czyli, mianowicie, dlatego, i, przeto, tedy, więc, zatem, toteż.
W zdaniach złożonych podrzędnie przed spójnikami należy zawsze stawiać przecinki, np. Nie przyjdę dziś do ciebie, bo muszę się przygotować do sprawdzianu.
W zdaniach złożonych współrzędnie stawiamy przecinki przed spójnikami: a, aczkolwiek, ale, jednak, lecz, natomiast, zaś (zdania przeciwstawne),  dlatego, więc, zatem, toteż (zdania wynikowe).
8. Zaimek
Zaimki zastępują inne części mowy.
Wyróżniamy zaimki:
rzeczowne: ja, ty, on, ona, ono, my, wy, oni, one, kto, co, kogo, czego, komu, czemu, kim, czym, ktoś, nic, nikt, ktokolwiek, cokolwiek, coś, wszystko
przymiotne:jaki, jaka, jakie, czyj, czyja, czyje,który, która, które,  ten, tamten, ta, tamta, mój, twój, wasz, taki, taka, swój, żaden, niczyj
liczebne: ile, tyle, tylu
przysłowne:jak, gdzie, kiedy, tam, tu, tutaj, wtedy, tamtędy, dokąd, kiedykolwiek, stąd, stamtąd.
Zaimki odmieniają się tak jak części mowy, które zastępują. Zaimek przysłowny jest nieodmienny.
9. Wykrzyknik
Wykrzykniki są to  nieodmienne części mowy wyrażające stany emocjonalne mówiącego lub naśladujące dźwięki, np. ach, och, hej, hop, halo, e, oj, aj, bęc, hop, bzz, chlup, skrzyp, szur, ciach, hyc, buch.
10. Partykuła
Partykuły to nieodmienne części mowy, które zabarwiają i wzmacniają znaczenie wypowiedzi. Przykładowe partykuły: że, iż, li, by, też, no, oby, niech, chyba, lada chwila.

Jeśli powtórzyliście już wiadomości, spróbujcie rozwiązać quiz:
quiz o częściach mowy

Opracowała: Beata Pińska

 

Liczba Gości

Odwiedza nas 95 gości oraz 0 użytkowników.